1-پیام قران(مقدمه)

  بسم الله الرحمن الرحیم

قرآن کریم کتابی است که از سوی خداوند توسط جبرئیل امین به پیامبر برگزیده اش حضرت محمدبن عبدا... وحی و نازل گردید این کتاب شریف حاوی دستورات و سفارشاتی است جامع برای زندگی انسانی و بعبارت دیگر کتابی است برای انسان سازی و راهنمایی بشر بسوی کمال و وصول حقیقت .

 قرآن کتاب آسمانی مسلمانان است و هر مسلمانی موظف است تا حد توان در شناخت آن و مفاهیم این کتاب ارزشمند بکوشد . در این نوشتار تلاش شده است تا بخشی از اقیانوس بیکران کلام الهی به زبانی ساده تنظیم و مورد استفاده همگان قرار گیرد .

 منبع اصلی مطالب این نوشتار تفسیر نمونه حضرت آیت ا... مکارم شیرازی و همچنین تفسیر موضوعی ایشان بنام پیام قرآن که تا کنون دو دوره معارف اسلامی و اخلاق در قرآن آن منتشر گردیده و تعداد دیگری از کتب معتبر در این زمینه می باشد .

 مطالب تنظیمی در دو بخش شکلی و محتوایی بوده و برای ورود به این دو بخش مقدمه ای در 14 بند تنظیم گردیده است که آشنایی با آنها کاملا مفید است .

امید است مطالعه این نوشتار بتواند استفاده کنندگان از آنرا با گوشة کوچکی از اقیانوس بیکران قرآن آشنا نماید . ان شاءالله تعالی 

ضمنا بمصداق حدیث ثقلین( انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله وعترتی) در این تحقیق کتاب کافی معتبرترین وقدیمی ترین کتاب حدیث  نوشته مرحوم کلینی نیز مورد مطالعه قرار گرفته لذاروایت با ذکر شماره ان از کتاب مورداشاره امده است

 در این تحقیق کتاب کافی نوشته مرحوم کلینی نیز مورد مطالعه قرار گرفته لذاروایت با ذکر شماره ان از کتاب مورداشاره امده است.                 

یک: نامها و صفات قرآن

      نام اصلی کتاب خداوند قرآن است که 85 بار در کتاب خدا از  آن یادشده است .

  قرآن از ریشة قرائت و به معنای خواندن است و برخی آن را از ریشه قرن به معنای جمع کردن می دانند اما قرآن اسامی و اوصاف دیگری نیز دارد که در کتاب خداوند بدانها اشاره شده است ما در اینجا به اسامی وسپس صفات قرآن اشاره می کنیم .

الف )  نامها:  فرقان – کتاب – ذکر – تنزیل – موعظه – شفاء – هدی – رحمت – نور – حدیث – تذکره – کلام – حکم – سراج – ذکری – حکمت – نعمت – حبل – قصص -   تبیان-  بینه- بصائر – فصل – صدق – عدل – صحیفه – ضیاء - بشری –  برهان – بلاغ –  بیان –  نبا -  قول فصل – کلام ا... . .

 ب ) صفات: مجید – عزیز – کریم – عظیم – مبین – حکیم – عربی – مبارک – قیم – هادی – حق – بشیر – نذیر – منیر – شافی – منادی – ثقیل – عجب – مصدّق – مهیمن – صراط مستقیم – احسن الحدیث-ذی الذکر-علی-کبر

در مجموع حدود هفتاد نام و صفت برای قرآن کریم آمده است .

باستناد حدیث ثقلین قرآن کریم ثقل اکبر و معصومین ثقل اصغرند .

دو: زبان لهجةو رسم الخط قرآن

الف) زبان و لهجة قرآن

قرآن به زبان عربی نازل شده است و با توجه باینکه پیامبر اهل جزیره العرب و از قبیله قریش بودند لذا به لهجة حجازی و قریشی تکلم می فرمودند بنابراین سعی تمام قاریان قرآن بر این است که این کتاب عزیز را به همان زبان و لهجة پیامبر قرائت کنند .

امروزه زبان عربی یکی از شش زبان رسمی در سازمان ملل متحد است و علاوه بر 22 کشور عربی که به زبان عربی تکلم می کنند در کشورهای اسلامی به عنوان زبان دوم به کار میرود به عبارت دیگر بیش از یک میلیارد نفر از مردم جهان با زبان عربی آشنایی دارند .

اصل شانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تدریس زبان عربی را در دوره متوسطه الزامی دانسته است.

در قرآن کریم در 12آیه بمساله زبان قرآن اشاره شده است کتاب  فصلت آیاته قرآناعربیالقوم یعلمون 3 فصلت  سایرآیات عبارتنداز 12احقاف-58دخان-3زخرف-7شوری-28زمر-195شعرا-2یوسف-113طه-37رعد-103نحل و44فصلت زبان عربی و عبر ی جزء زبانهای سامی محسوب میشود.

ب: رسم الخط قرآن

در صدر اسلام قرآن با رسم الخط کوفی نوشته می شد که کلمات آن دارای نقطه ، حرکات و علائم نبودند لیکن بعدا رسم الخط نسخ که دارای سهولت و زیبایی بیشتری بود جایگزین آن شد و این رسم الخط تا کنون جاریست . در ایران قرآن را بخط فارسی که معروف به نستعلیق است نگاشته اند .

غالب قرآنهای موجود در ایران و کشورهای اسلامی بخط عثمان طه نویسنده معروف عربستان سعودی است . بهترین امتیاز کار این نویسنده تنظیم قرآن در صفحات با آیات کامل است و لذا آیه 282 بقره که طولانی ترین آیه قرآن است در یک صفحه گنجانده شده ( ص 48  ) و کل آن در 604 صفحه تنظیم گردیده است هر صفحه 15 خط باستثنای صفحات اول و آخر .

ضمنا پیامبر اسلام امی بودند و هرگز خط ننوشتند وتنها به امضاء خود می پرداختند .

آیه 48 عنکبوت چنین بیان میدارد:

و ماکنت تتلوا من قبله من کتاب و لا تخطه بیمینک اذا لارتاب المبطلون .

سه: نزول قرآن و فترت ان

الف: نزول قرآن

قرآن کریم دوبار بر پیامبر گرامی اسلام نازل شده است .

1- بصورت دفعی و یکجا:

در شب قدر در ماه مبارک رمضان در سال 41 عام الفیل

قرآن کریم در 4 آیه به این نزول دفعی اشاره نموده است ؛

انا انزلناه فی لیله القدر1قدر

انا انزلناه فی لیله المبارکه 2 دخان

شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن 185 بقره

نزل به الروح الامین علی قلبک193شعرا

در نزول دفعی قرآن از واژه انزال استفاده نموده است .

ضمنا بموجب روآیات اسلامی نزول دفعی قران درشب قدربوده و کلیه کتب الهی به پیامبران خود در ماه رمضان نازل شده است (637تا645)

2-  بصورت تدریجی:

در طول 23 سال رسالت پیامبر از 27 رجب سال 40 عام الفیل در غار حراء تا رحلت ایشان  در 28 صفر سال 11 هجری .

به این آیات توجه فرمائید:

لاتحرک به لسانک لتعجل به آن علینا جمعه و بیانه فاذا قرآناه فاتبع قرآنه ثم آن علینا بیانه 17 قیامه

و لاتعجل بالقرآن من قبل آن یقضی الیک وحیه113 طه

و قرآنا فرقناه لتقرا علی الناس علی مکث و نزلناه تنزیلا 107 اسراء

و اذا بدلنا آیه مکان آیه وا... اعلم بما ینزل103 نحل

ماننسخ من آیه او ننسها نات بخیر او مثلها 100 بقره  و سایر شواهد تاریخی و اسباب النزول

در خصوص نزول تدریجی قرآن از واژه تنزیل استفاده کرده است .

قابل ذکر است که سوره حمد غیر از نزول دفعی دوبار یکی در مکه و دیگری در مدینه بهنگام تغییر قبله از مسجد الاقصی به مسجد الحرام نازل گردیده است .

قرآن در این مورد می فرماید:

و لقد اتیناک سبعا من المثانی و القرآن العظیم  88 حجر

ب: فترت نزول قرآن

نزول قرآن به پیامبر برای مدتی قطع گردید که این امر را فترت می نامند فترت در لغت به معنی قطع تنفس ، حبس و تعطیل است . مدت این دوره حداقل 12 روز و حداکثر 4 ماه بوده است . علت این قطع نیز ظاهرا وعده ایست که پیامبر به مشرکین داده بودند بدون اینکه ان شاء ا... بگویند و این ترک اولی موجب قطع وحی گردید . پس از قطع وحی سوره والضحی نازل شد .

بسم ا... الرحمن الرحیم – والضحی و اللیل اذا سجی ما ودّعک ربّک و ماقلی    ( 1 تا 3 ضحی )

آیه قرآن در مورد ترک اولی پیامبر چنین است:

و لا  تقولن لشی انی فاعل ذلک غدا الا آن یشاءا... 23کهف

مستحب است در ابتدا سوره والضحی تا سوره ناس تکبیرو تهلیل و تحمید گفته شود .

« لا اله الا ا... وا... اکبر ولله الحمد »

استثناء یعنی آن شاءا... گفتن

چهار: شان نزول قرآن

شان نزول آیات و سوره های قرآن همان سببی است که موجب نزول قرآن شده است کلا سه عامل سبب نزول بوده است .

1-     سوال پیامبر: مانند اینکه حضرت رسول (ص) از خداوند مساله اصحاب کهف را می پرسند و سوره کهف نازل می شود

2-     لزوم حکم از جانب خداوند: مانند صدور دستور روزه برای مسلمانان پس از هجرت آنان از مکه به مدینه

کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون  179 بقره

3-     وقوع حادثه: مانند نزول سوره تبت از سوی خداوند که از حادثه توطئه ابولهب و همسرش علیه پیامبر خبر داد.

بطور کلی تعداد 150 نفر سبب نزول آیات و سوره ها بودند که شرح آن در اسباب نزول آمده است

    پنج:  کاتبان و قراء سبعه قرآن

الف: کاتبان قرآن

از طرف پیامبر چند نفر مامور به نوشتن وحی شدند که آنان را کتاب وحی می نامیدند .

تعداد کتاب وحی حداکثر 45 نفر بودند که معروفترین آنها عبارتند از:

حضرت امیر (ع) – زیدین ثابت – ابوبکر – عمر – ابن مسعود -  معاذبن جبل – ابی بن کعب

انشاء قرآن توسط حضرت رسول شخصا صورت می پذیرفته است و بوسیله کاتبان روی برگهای درخت خرما قطعات سنگ سفید و تخته و پوست و استخوان شانه یا دنده گوسفند و شتر و پارچه و گاهی روی حریر که آنها را صحف نامیده اند با خط کوفی نوشته میشد .

ب: قراء سبعه قرآن

پس از رحلت حضرت رسول قرائت های متفاوت از قرآن کریم بوجود آمد که علت اصلی آن نبودن نقطه حرکات و علائم در قرآنهای اولیه بود و این امر موجب گردید تا در قرائت قرآن تفاوتهایی بوجود آید . هم اکنون هفت قرائت از قرآن کریم موجود است که منسوب به قراء سبعه و راویان آنهاست .

قرائتی که در کشور ما متداول است منسوب به عاصم بن ابی النجودکوفی است مشهور به ابوبکر . او شیعه بود و علم قرائت را از عبدا... بن حبیب سلمی شاگرد حضرت امیر آموخت و راوی معروف ایشان  حفص می باشد .

سایر قراء معروف عبارتند از: عبدا... بن عامر دمشقی – هشام بن عمار دمشقی – عبدا... بن کئیر – نافع بن عبدالرحمن حمزه بن حبیب کوفی – علی بن حمزه کسائی . محققین علوم قرآنی علل اختلاف در قرائت را موارد زیر اعلام داشته اند:

1-فقدان نقطه وعلائم درکتابتهای اولیه(خط کوفی) 

2 – طرزنگارش

3 -  لغات متشابه و هم معنی

4 -  عوامل تجویدی

5 -  لهجه های مختلف

6 -  واژه های معجمه

شش: جمع آوری قرآن

قرآن کریم سه بار مورد جمع آوری و تنظیم قرار گرفته است .

الف ) در زمان حضرت رسول:  آن حضرت به امیرمومنان دستور فرمودند تا قطعات مختلفی را که آیات الهی بر روی آنها  نوشته شده بود جمع آوری و حفظ نمایند . جمع آوری بشکل امروزی در زمان آنحضرت صورت پذیرفته است .

ب ) در زمان ابوبکر خلیفه اول: در سال 12 هجری و بدلیل کشته شدن بسیاری از حافظان قرآن کریم در جنگ یمامه و احتمال از بین رفتن قرآن خلیفه اول دستور داد تا به سرپرستی زید بن ثابت قرآن کریم در یک مصحف جمع آوری و نسخه هایی از آن تهیه و به اطراف فرستاده شود .

ج ) در زمان عثمان خلیفه سوم: به علت گسترش سرزمین اسلام در زمان خلیفه سوم و نبودن نقطه و اعراب در قرآن که موجب اختلاف در قرائت آن شده بود عثمان دستور داد کلیه قرآنهای موجود جمع آوری شده و سپس هیاتی را به سرپرستی زید ین ثابت مامور نمود تا مجددا قرآن تنظیم گردد . در این هیات حضرت امیر نیز حضور داشتند . قرآن فعلی حاصل کار هیات یاد شده است . در آن زمان چند نسخه از آن تهیه و به شهرهای مکه ، شام ، مدائن ، کوفه و یمن فرستاده شد .

هم اکنون نسخی از موارد یاد شده در موزة ملی پاریس و آستان قدس رضوی موجود است . لازم بذکر است در اینجا از مصحف علی یاد کنیم که آن حضرت قرآن را بترتیب نزول سوره ها و آیات تنظیم فرمودند و بدنبال آن بیانات و تفاسیری را که آن حضرت از رسول خدا درباره هر یک از سوره ها و آیات شنیده بودند بعنوان تفسیر و توضیح آورده بودند که این مصحف مورد قبول خلفا قرار نگرفت و آن حضرت آنرا تحویل ائمه بعد از خود دادند

ضمنادر خصوص عدم وجوداخنلاف درقران روایاتی امده است.(3555تا3582)

هفت: ترتیل یا تجوید قرآن

همانطور که در بند دوم راجع به زبان و لهجه قرآن آمد برای اینکه قرآن به همان زبان و لهجه اصلی آن قرائت گردد علم تجوید تدوین گردید . در این علم دو بخش مهم وجود دارد یکی آشنایی با حروف و مخارج آن و دیگری آشنایی به صفات و احکام آن – همچنین در این علم با علائم تجویدی نیز آشنا می شویم .

برای قرائت قرآن نیز مراحلی وجود دارد که عبارتند از:

روخوانی – روان خوانی – قرائت با تجوید و ترتیل – قرائت با صوت و لحن آهنگین

برای آشنایی بیشتر با جزییات موارد فوق به کتب تجوید مراجعه شود .

قرآن کریم در آیة 4 سوره مزمل قرائت با تجوید را متذکر شده است .

ورتل القرآن ترتیلا    (4مزمل)

ترتیل خود نیز به سه صورت است . تحقیق -   تدویر- تحدیر   ( 60-30-15)

روایات درخصوص ترتیل قران بصوت نیکو(3510تا3522)

هشت: ترجمه قرآن

قرآن کریم به زبان عربی نازل شده است و مسلمانان جهان از هر زبانی تلاش دارند تا قرآن را به زبان اصلی بیاموزند لیکن محققین برای آشنایی سریعتر همه مسلمانان با هر زبانی تلاش بسیاری نموده اند تا قرآن کریم را به زبانهای مختلف ترجمه نمایند قطعا بیشترین ترجمه به زبان فارسی صورت پذیرفته و تعداد آنها بسیارست . معروفترین ترجمه قرآن کریم به زبان فارسی ترجمه مرحوم محی الدین قمشه ای است . قرآن کریم به زبانهای زنده دنیا نظیر انگلیسی ، فرانسه ، چینی ، روسی ، اسپانیولی و تعداد دیگری از زبانهای دیگر نظیر اردو ، آلمانی و سواحلی نیز ترجمه شده است .

ترجمه ها گاه تحت اللفظی است که ذیل هر آیه آمده است و گاه ترجمه ای آزاد از آیه است که در مقابل آن درج گردیده است . علاوه بر آن قرآن کریم به شعر نیز ترجمه شده است .

نمونه ترجمه دقیق فارسی عبارت بسم ا... الرحمن الرحیم  ، بنام خداوند عطا بخش خطا پوش

نه: تفسیر قرآن

/ 0 نظر / 47 بازدید